Nerodimlje – poslednja prestonica Nemanjića

0

 

Drugo važno sedište srdnjovekovne Srbije, pored starog Rasa, bilo je Nerodimlje. Ovu, nekada carsku prestonicu na reci Nerodimci, sa tri strane čuva visoka Šar planina.

Lepota prirode, geografski položaj i idealna klima podsticali su vladare iz carske loze Nemanjića da ovde grade svoje dvorce. U njima su se  pisala  važna dokumenta za srpsku državu.

Kralj Milutin freska iz Karljeve crkve manastir Studenica foto: Wikipedia

Nerodimlje se prvi put pominje u Gračaničkoj povelji iz 1311 – 1316 godine koju je napisao i doneo kralj Milutin. Već u ranom srednjem veku, ovde su postojala dva naselja Gornje i Donje Nerodimlje. U XIII veku na brdu koje ih razdvaja izgrađen je grad, a kasnije i dvorac, u kome je bio presto kralja Milutina. On je u porti nerodimljske crkve i  umro 1321. godine. Sahranjen je svojoj zadužbinu, manastiru Banjska.

U Nerodimlju je boravio i  kralj Stefan Dečanski, sin kralja Milutina. U kancelariji njegovog dvorca u, tada Porodimlju, a danas Nerodimlju  1330. godine  je napisana Dečanska hrisovulja, osnivačka povelja manastira Dečani.

Avgusta 1331. godine Stefana je u Nerodimlju  napao njegov sin Dušan. Nakon bune i velikog sukoba Stefan beži u Petrič, ali tu biva zarobljen i prebačen u tamnicu u Zvečan gde je i umro 11. novembra 1331. godine. Okolnosti njegove smrti nikada nisu razjašnjene. Legende kažu da je ubijen po Dušanovom naređenju i da je pre smrti prokleo sina i njegove potomke.

 

Stefan Dečanski freska i manastirske crkve u Dečanima foto: Wikipedia

Srpske svetinje u Nerodimlju

Turski popis iz 1455. godine svedoči da je u Nerodimlju bilo 71 srpsko domaćinstvo i dva pravoslavna popa koji su opsluživali  crkve.

U XIV veku u Nerodimlju je izgrađena crkva i manastir Svetih Arhangela  koji su obnovljeni 1700. godine. Predanje kaže da je 1336. godine car Dušan je iznad crkve zasadio crni bor. Čuveni Bor Cara Dušana šest vekova je čuvao uspomenu na slavu Dušanovog carstava i snagu srednjovekovne Srbije. 1999. godine, iako spomenik prirode,  posečen je i spaljen.

Car Dušan Fresak i manastira Lesno Foto: Wikipedia

Iznad Gornjeg Nerodimlja nalazila se i crkva Uspenja Presvete Bogorodice, odnosno manastir Svetog Uroša koji je izgrađen po naredbi Uroševe majke carice Jelene krajem XIV veka. Kako legenda kaže, na mestu gde je manastir podignut  sahranjen car Uroš kada ga je ubio Vukašin Mrnjavčević nakon što su zajedno pošli u lov u nerodimljsku planinu. Vukašin je iskoristio priliku dok je car sagnut pio vodu sa izvora i udario ga buzdovanom. Uroš je na mestu ostao mrtav, a Vukašin ga je  zakopao i mesto prekrio lišćem. Nakon toga, odlazi i obaveštava carsku pratnju i Uroševu majku, caricu Jelenu, da je car u nestao u lovu. U potragu za Urošem kreće i sama carica, ali ubrzo shvata da ga živog neće naći, pa do tada  Porodimlje naziva Nerodimljem.

Smrću cara Uroša Nejakog 1371. godine ugasilo se srpsko carstvo i dinastija Nemanjića. Tako je Nerodimlje ostalo poslednja prestonica ove dinastije.

Kako beleže turski spisi, crkva i manastir cara Uroša su 1487. godine napušteni, a veliko imanje koje se oko njih prostiralo koristili su seljaci.

U Donjem Nerodimlju u XV veku podignute su crkve Svetog Nikole i Svete Bogorodice, dok je crkva Svetog Stefana podignuta ranije, u XIV veku.

Nedaleko od mesta gde je pronađeno carevo telo, u blizini izvora, Carica Jelena podiže crkvu i manastir kao spomenik sinu Urošu. Carevo telo počivalo je na ovom mestu i nakon što je propalo srpsko carstvo sve dok Jašar – paša nije počeo skrnaviti crkve po Kosovu. 1705. godine preneto je u manastir Jazak na Fruškoj Gori.

Car Uroš freska manastirske crkve u Psači foto:Wikipedia

 

 

Svrčinsko jezero

Za vreme Nemanjića kod Nerodimlja napravljeno je i veštačko jezero. Kako je navedeno u Gračaničkoj povelji, gradnja jezera je unapred isplanirana, pa je prema planu podignuta brana i prokopan kanal koji je povezivao tok reke Nerodimke i jedan od izvora reke Sitnice – rečicu Sazliju.

 

Oko Svrčinskog jezera bili su smešteni dvorci NemanjićaPetrič, Štimlje, Svrčin i Nerodimlje, pa je jezero  služilo  u vojne  svrhe jer je obezbeđivalo bezbednost dinastije. Rečice koje su se u jezero ulivale pokretale su brojne vodenice, dok je od samog jezera napravljen ribnjak, tako da je i njegova ekonomska uloga bila značajna.

 

Bor Cara Dušana foto. Wikipedia

Nerodimljska škola

1836, godine u Nerodimlju je otvorena prva seoska škola na Kosovu i Metohiji koja se premeštala po iznajmljenim kućama jer zgrada za nju nije postojala. Svoju kuću je pred smrt Hadži Nikola Stošić zaveštao školi. Prvi učitelj u školi bio je Vasilije Bandović, da bi se nakon njega smenjivali drugi učitelji koji su radili po principima “stare škole”. Savremenost u radu u školu dolazi sa učiteljem Davidom Parlićem iz Vučitrna koji se tu zadržao do 1896. godine kada je rukopoložen za sveštenika.

Ova škola je od svih srpskih svetinja i građevina jedina još uvek sačuvana u Nerodimlju. Od dvoraca Nemanjića, crkava i manastira naziru se samo temelji zarasli u korov.

Mesto gde su stolovali Nemanjići  i koje je i bilo simbol pismenosti i  napretka, na petom je kilometru zapadno od Uroševca i  samo ruševinama svedoči o vremenu kad se  carstvo Nemanjića „razvijalo  cvetalo i trajalo”.

U njemu nakon 1999. godine nema srpskih žitelja.

 

foto: Wikipedia  detalj slike Paje Jovanovića Krunisanje cara Dušana

 

Ostavite svoje mišljenje