Kad se u banji lečilo boemštinom…

0

 Prestižni odmor tridesetih godina dvadesetog veka u Kraljevini Jugoslaviji nije podrazumevao samo odlazak u Karlove Vari ili Viši, već na obalu Drine u kraljevsku Banju Koviljaču.

Kupatilo Karalja Petra I Foto: sr.wikipedia.org

 

Gostila je ova banja mnoge poznate ljude onog vremena, privlačila ih i inspirisala da ulažu u njen rast. Gradile su je obe dinastije, Obrenovići i Karađorđevići. Nicale su vile i smeštajni objekti, ali i banjski park koji je građen po ugledu na zapadnoevropske vrtove kraljevskih dvoraca. Urađen je u rondo stilu, a do današnjih dana krasi ga kupatilo Kralja Petra I, kao i predratne vile Hercegovina i Dalmacija.

I baš u tom nesvakidašnjem ambijentu, u parku koji se prostire na 40 hektara površine i koji je i danas drugi po veličini u Srbiji, kralj Aleksandar Karađorđević 1932. godine počinje gradnju banjskog centra zabave i uživanja – Kur-salona.

Po ugledu na bečki salon, arhitekte Dragoslav Đorđević, Milan Minić, kao i ruski bračni par Olga i Nikola Krasnov projektovale su ovo prestižno zdanje. Nagađanja o poreklu njegovog imena i danas postoje. Ali istina je da je ovaj naziv preuzet od bečkog Kursalona “kur” (na francuskom kura znači lečenje) u kome se lečilo lekovitom vodom. U srpskoj verziji lečilo se, ne samo vodom već i  boemštinom – dolazilo se punog novčanika, uživalo u pesmi, igri, dobroj hrani i piću.

Kur-salon Foto:objektiv-media.com

Mondensko zdanje primalo je odabrane goste. Među njima su se našli i Čiča Ilija Stanojević, Žanka Stokić, Dobrica Milutinović, Branislav Nušić, a svojim glasom, tada jedna od najtraženija evropska pevačica – Sofka Nikolić upotpunjavala je neverovatni ambijent.

Mesecima unapred muzičari su zakazivali i čak plaćali da sviraju u Salonu u kome se nalazila i prva kockarnica na Balkanu. U njoj je kralj Aleksandar imao svoj lični kockarski sto, koji se danas nalazi u Prirodnjačkom muzeju u Sarajevu.

Pored toga, ovde je započela i borba za ženska prava Kongresom Jugoslovenskih žena, ali i održan prvi izbor za Miss Jugoslavije. Kur salon i Koviljača bili su van svog vremena. Još uvek žive priče iz banje  prenošene od usta do usta godinama. Još se prepričava ona o ljubomornim muževima  koji su iz džakova iza muzike posmatrali kako im se žene u banji “leče”…

Kraljica Marija Karađorđević Paja Jovanović 1927

U Kur salonu apartmane su imali kralj Aleksandar I Karađorđević i kraljica Marija.

Zanimljivo je i to da je kralj Petar II Karađorđević, bežeći iz Beograda 6. aprila 1941. godine, a nakon večere kod gradonačelnika Zvornika Stanka Nikolića, doneo odluku o opštoj mobilizaciji za rat, upravo u Kur-salonu koji je njegov otac izgradio. Nakon te odluke otišao je u Crnu Goru i sa nikšićkog aerodroma emigrirao u Grčku.

Od Smrdan bare do kraljevske banje

O istoriji banje Koviljače možemo govoriti još od vremena Ilira, kasnije starih Rimljana, Turaka, pa sve do novije istorije i današnjih dana. Arheološka istraživanja i ostaci koji su pronađeni svedoče da je ovde postojalo veliko rimsko naselje Genezis.

Prvi pisani dokument o Banji datira iz 1533. godine, kada se spominje kao seosko naselje u nahiji Bohorina. U Smrdan baru, kako su ljudi nazivali ovaj kraj zbog neprijatnog mirisa sumporovitih isparenja, dolazili su i bogati Turci iz Mačve i Podrinja. Upravo su oni, 1720. godine, sagradili prvi objekat u banji – kupatilo za lečenje žena koje je pretvoreno u istorijski spomenik nakon Prvog svetskog rata. Kao Smrdan banja Koviljača se pominje i u Vukovom Rječniku iz devetnaestog veka.

Obavaza lekara da preko leta u banji sedeći bolne nadgledati i njima uredno i po pravilima lekarskim uporebljene vode prepisivati”, utvrđena je 1858.godine, kada se u banji gradi i prva zgrada za smeštaj gostiju sa deset soba. 1867.godine banja je stavljena pod zaštitu države. Trideset godina kasnije za vreme vladavine Mihaila Obrenovića Koviljača krupnim koracima počinje da se gradi i afirmiše, a sve zahvaljujući odluci Narodne skupštine od prvog avgusta 1898. godine, koja donosi Zakon o ustupanju banje narodu okruga podrinjskog u eksploataciju. Do Prvog svetskog rata ona postaje moderno lečilište, ali i mondensko sastajalište srpske i strane elite. Tim putem razvijala se i između ratova.

Vila Dalmacija     Foto: banjakoviljaca.rs

Prvo sumporno kupatilo u banji Koviljači napravio je Kralj Petar I Karađorđević uz svoju rezidenciju, čija gradnja je otpočela 1908. godine, a zbog zahvanosti i prijateljstva sa lozničkim trgovcem Marjanom Katićem. Naime, Marjan je Petra I Karađorđevića spasao u vreme Hercegovačkog ustanka kada je četovao protiv Turaka, a ujedno se i pod imenom Petar Mrkonjić krio od Obrenovića. Nakon kraljeve rezidencije u banji su nicale vile i drugih bogatih ljudi. Među njima izgrađena je i tada čuvena vila “Draga” kraljevog prijatelja Katića, u kojoj je instaliran i jedan od prvih telefona u Srbiji, a za prevoz gostiju korišćeni su automobili.

Šta legende kažu?

Sa kolena na koleno prenosile su se i legende o nastanku banje. Jedna kaže da je pored samog izvora lekovite vode prolazio put kojim su se karavani kretali. Jedan od putnika u crnom mulju i toploj vodi ostavio je svog izmorenog i slabog konja da ugine. Nakon nekog vremena, kada se karavan istim drumom vraćao, zatekli su konja kako  pored izvora zdrav i pun snage mirno pase.

Druga legenda koju pominje i Vuk Karadžić govori o dve sestre, Vidi i Koviljki, kojima je otac  ostavio veliko blago da učine neko dobro svom narodu. Tako su obe odlučule da sazidaju  gradove – Vida na obližnjoj planini koja je po njoj nazvana Vidojevica, a Koviljka u podnožju planine Gučevo. Ostaci Koviljkinog grada se i danas mogu videti na brdu Gradac. Pored toga, Koviljka je,prema legendi, zaslužna i za otkrivanje lekovitosti vode, jer se na jednom od izvora u Banji napila vode neprijatnog mirisa i specifičnog ukusa. Nakon nje to su činili i seljani. U znak zahvalnosti, mesto oko izvora nazvaše njenim imenom, a od 1909. godine cela banja ponese naziv – Koviljača.

Ostavite svoje mišljenje