Mistika i lepota planine rođene iz Panonskog mora

0

Planina koja  danas krasi vojvođansku ravnicu, Fruška Gora, bila je  jedino ostrvo u nekadašnjem Panonskom moru koje je prekrivalo današnju Panonsku niziju. Istorija Fruške Gore burna je i duga. Prema materijalnim ostacima iz praistorijskog doba, ova planina je još tada bila naseljena, uglavnom u priobalju Dunava. Čovek je u planinski masiv, sa gustom šumom, zalazio samo radi traženja privremenog skloništa ili odlaska u lov. Prva naseljavanja čoveka na ovom prostoru obeležavaju praistorijski lokaliteti. Alma Mons, odnosno plodno brdo, bio je naziv za Frušku Goru u antičkom periodu, koji je govorio o njenim bogatim šumama i raznovrsnoj divljači koja ih je nastanjivala.

Borbe Rimljana sa Varvarima, obeležile su ovaj daleki istorijski period. Tada, kao i tokom čitave istorije, ovaj deo Panonske nizije bio je mesto burnih događaja koji su često dovodili do dolaska nove populacije ljudi, a nestanka stare. U ove krajeve su mnogi narodi nadirali od samog početka srednjeg veka, ostavljajući za sobom tragove svojih civilizacija. Na Fruškoj Gori su kao svedoci zbivanja u periodu od raspada rimske, do raspada turske imperije, ostajali i uništavani tragovi prisustva Avara, Huna, Kelta, Slovena, nastanka hrišćanstva, podizanja bogomolja, kao i formiranja utvrđenja, velikih feudalnih dobara, gradova, vojne granice i boravka osvajača. Iz ovog perioda do današnjih dana, sačuvano je najviše spomenika kako sakralne, tako i vojne i civilne arhitekture. Nalaze se na čitavom području Fruške Gore. Naseljske celine, kao što su Irig, Sremski Karlovci, Petrovaradin, jedne su od najznačajnijih javnih objekata iz tog perioda. Danas su manastiri sa svojim manastirskim crkvama i stambeno – proizvodnim kompleksima  najznačajniji sakralni objekti.

tekst9 Manastir PetkovicaPredstavljali su značajne duhovne i privredne centre u vreme kada su osnivani, a uz to su imali i veliku ekonomsku snagu i uticaj. Značaj manastira za istoriju i kulturu je veliki, jer se ne ograničavaju samo na verske pobude, već se proširuje na kulturne i ekonomske veze. Današnji kompleksi i crkve u njima, s obzirom na to da su uglavnom podizani do XVIII veka, sačuvali su malo od prvobitne arhitekture, ali su prve organizacije kompleksa znatno sačuvane. Umoran od stalnih seoba i bežanja od neprijatelja, srpski narod je svoje utočište našao na Fruškoj Gori, koja je zahvaljujući svojoj lepoti i položaju, bila idealno mesto za podizanje manastira. U pitomom Fruškogorju, manastiri su građeni kao utočišta srpskih despota i monaha iz nemanjićkih zadužbina. Postajali su novo težište srpske kulture i duhovnosti. Do danas se očuvalo sedamnaest fruškogorskih manastira i predstavljaju jedintvene spomenike graditeljstva i slikarstva, kao i pismenosti i učenosti srednjovekovne Srbije. Veliki turistički potencijal ovih manastira ogleda se u formiranju jedinstvene turističke rute, s obzirom na to da se na malom prostoru nalazi toliki broj verskih objekata. Zbog njihove velike kulturne i istorijske važnosti pod zaštitom su UNESKA.

Već skoro pet vekova u sve popularnijoj sremskoj banji, Vrdniku, opstaje manastir Ravanica, koja se spominje u turskim dokumentima kao manastir Vrdnik u drugoj polovini šesnaestog veka. Ime Ravanica manastir nosi od kraja sedamnaestog veka, kada su ga monasi iz Sent Andreje obnovili i u njega položili telo Lazara Hrebeljanovića. U njega su na Vidovdan 1811.godine donešene mošti svetog kneza Lazara. Jedan vek kasnije, na isti praznik, 1912. godine, u porti je otkriven spomenik poznatoj „vrdničkoj vili“, Milici Stojadinović Srpkinji.

Jedan od najznačajnijih fruškogorskih manastira je manastir Krušedol, zahvaljujući čuvenom ikonostasu i živopisu, bogatoj riznici, značajnoj ulozi kao središta duhovnog života i očuvanju srpskog identiteta nakon Velike seobe. Sagrađen je u šesnaestom veku i zadužbina je porodice Branković.

U istočnom delu Fruške Gore nalazi se manastir Velika Remeta koji je posvećen Svetom Dimitriju, a u okviru manastira nalaze se i kapele Svetog Jovana Krstitelja i Uspenja Presvete Bogorodice, jedna iz osamnaestog, a druga iz dvadesetog veka. Danas je ovaj manastir impresivna građevina sa manastirskim konakom i crkvom koja se sastoji iz starog i novog dela, sa zvonikom visokim skoro 39 metara. Manastir je temeljno obnovljen krajem dvadesetog veka, a ponešto od živopisa i ikonostasa je uspelo da sačuva svoju lepotu i do danas.

Remetica, odnosno manastir Mala Remeta jedan je od najmanjih fruškogorskih manastira. Podigao ga je kralj Dragutin, ali su ga vrlo brzo opustošili Turci. Obnovljen je krajem sedamnaestog veka, zahvaljujući monasima manastira Rače na Drini. Jedan je od lepših sakralnih objekata u ovom kraju zbog bogate i živopisne fasade, kao i izvanredne unutrašnjosti, koju krasi visoki ikonostas, delo Janka Halkozovića iz druge polovine 18. veka.

Manastir Grgeteg, prema predanju osnovao je Zmaj Ognjeni Vuk, 1471.godine, kako bi u njega smestio slepog oca, hilandarskog monaha Germana. Obnovljen je 1708.godine, a šest decenija kasnije je stara kamena crkva zamenjena baroknom građevinom i tada je dobila zvonik. Ponovo je obnovljen 1901. godine, a krase ga ikonostasi koje su stvorili Jakov Orfelin i Uroš Predić. Sagrađen u petnaestom veku, manastir Novo Hopovo, nekoliko puta je bio na meti Turaka, pa je rušen i iznova dizan iz pepela. Zajedno sa crkvom Svetog Nikole predstavlja najznačajniju sakralnu građevinu svoje epohe na ovim prostorima. U sedamnaestom veku bio je prosvetni i kulturni centar Srba, u njemu je postojala slikarska škola, a jedno vreme je bio i sedište episkopije. U ovom manastiru se zamonašio i jedno vreme boravio Dositej Obradović, a pored toga u njemu je postojala i prepisivačka škola.

Istočno od Novog Hopova na maloj zaravni, izolovan, ali ne i nepristupačan, nalazi se manastir Staro Hopovo. Prvobitno je na mestu današnjeg manastira postojala crkva sagrađena od drveta i posvećena Svetom Nikoli. Međutim, nakon zemljotresa 1752. godine, od ove crkve nije ostalo ništa, pa je umesto nje nikla nova crkva posvećena Svetom Pantelejmonu. Pored izuzenih manastira u kojima su boravili Vuk Stefanović Karadžić, Dositej Obradović, Filip Višnjić, Karađorđe i mnogi drugi, Frušku Goru krasi i brdo Stražilovo, koje je bilo večita inspiracija mnogih slikara i koje odlikuje veoma bogata kulturna baština, a na čijem vrhu se nalazi grob Branka Radičevića, srpskog pesnika iz doba romantizma i učenika Karlovačke gimnazije inače najstarije srpske gimnazije. Branko je provodio svoje slobodno vreme, kao i mnogi drugi učenici gimnazije, na brdu Stražilovo, pa je ono bilo inspiracija i nadahnuće u njegovom pesništvu. U podnožju Stražilova nalazi se spomenik Branku Radičeviću – kip pesnika sa lirom, koji se nalazi praktično na zemlji, pa se stiče utisak da upravo tada dok ga posmatrate, šeta i ispeva neke nove stihove. Na vrhu brda se nalazi spomenik – obelisk, na mestu gde se nalazi pesnikov grob. tekst9dBranko je u jednoj od svojih najpoznatijih pesama „Đački rastanak“, napisao o Stražilovu:

„Još bih dugo gledati te hteo!

Al’ kad mi se veče smrći mora, Nek’ se smrkne izmeđ’ ovih gora! Tu nek’ mi se hladna kopa raka, Tu će meni zemlja biti laka… Zbogom ostaj, krasno Stražilovo!“

Ovim stihovima završićemo našu priču o nesvakidašnjoj i mističnoj lepoti Fruške Gore, koja čuva svedočanstva istorije i kulture ovih prostora.

Ostavite svoje mišljenje