Gde se čuvaju istorijski dragulji Timočke krajine?

0

Na istoku Srbije, u centru Timočke krajine, nalazi se grad Zaječar, koji svojom lepotom, oduševljava svakog ko u njega slučajno ili namerno svrati. Prirodne lepote i bogato istorijsko nasleđe, glavni su aduti ovog, mirnog i magičnog mesta.

6eIstorijski podaci govore da su Tribali bili prvi stanovnici ovih prostora, a da su odmah posle njih došli Mezi. Nadimak Timočani, nastao je sa dolaskom prvih Slovena i održao se do danas za stanovnike kako Zaječara, tako i ostalih gradova i sela u Timočkoj krajini. I ovaj kraj, kao uostalom i cela naša zemlja, imao je burnu istoriju, ispunjenu brojnim ratovima i osvajanjima, mnogim narodima, kulturama i verama. Međutim, istorija ovih prostora donela je i sačuvala i neke lepe uspomene, koje danas svedoče o davnim vremenima i svojom lepotom i mističnošću krase Zaječar i njegovu okolinu. Sigurna luka u kojoj se od zaborava čuvaju mnogi istorijski elementi ovog kraja je narodni muzej grada Zaječara. Osnovan je 27.marta, 1951.godine i prvobitno je bio zavičajna zbirka, da bi vremenom prerastao u muzej kompleksnog tipa sa odeljenjima arheologije, istorije, istorije umetnosti i etnologije.

6Odeljenje dokumentacije, kao zasebno u muzeju postoji od 1996.godine. Zbirke koje muzej poseduje nastale su zahvaljujući naučno-istraživačkim projektima, otkupu i poklonima, a u njima ima preko 15.000 predmeta. Muzej je organizator velikog broja izložbi, književnih večeri, koncerata, projekata etnoloških i arheoloških filmova, predavanja, promocija knjiga i mnogih drugih dešavanja, pa je tako jedan od glavnih nosilaca kulturnog života grada. Među najznačajnijim je muzejima u našoj zemlji i za svoj dosadašnji rad nagrađen je mnogobrojnim priznanjima. U okviru muzeja rade Radul-begov konak, Zadužbina „Nikola Pašić“, Turska vodenica i arheološki lokalitet „Feliks Romuliana“.

6fDesetak kilometara od Zaječara, u blizini sela Gamzigrad nalazi se Feliks Romulijana, arheološki lokalitet od izuzetnog značaja. Sagradio ga je rimski imperator, jedan od šesnaestorice imperatora Rimskog carstva rođenih na tlu današnje Srbije, Gaj Valerije Galerije Maksimijan, Dioklecijanov zet, u III veku naše ere. Ova carska palata ime je dobila po njegovoj majci, Romuli. Galerije je bio prvi rimski car koji je doneo Edikt o toleranciji, zahvaljujući kome je hrišćanima prvi put u istoriji priznata sloboda veroispovesti. Palatu je počeo praviti 306. godine u želji da posle povlačenja sa vlasti u zavičaju provede mirnu starost. Međutim, kako to u životu inače i biva, neki planovi se jednostavno ne ostvare. Galerije je umro, ne dočekavši završetak palate, 311.godine, na putu za Sofiju. Galerije i njegova majka sahranjeni su u blizini Romulijane, na lokalitetu „Magura“, gde su otkrivene dve zidane grobnice bogato ukrašene  arhitektonskom plastikom i dve humke sa lomačama na kojima je izvršeno spaljivanje i apoteoza imperatora i njegove majke.

Artifacts at Felix Romuliana (VIII)Palata nikada nije dovršena, a u IV veku velelepni posed prisvaja hrišćanska crkva. Tokom V veka palatu su razarali varvari, a u VI veku Justinijan I obnovio je Romulijanu i pretvorio je u pograničnu tvrđavu. Od kraja VI do XI veka, palatu su koristili Sloveni. Nemački baron Fon Herder, tražeći rudnike po Srbiji, otkrio je ovu carsku palatu u XIX veku, da bi nešto kasnije austrougarski putopisac i arheolog Feliks Kanic, procenio da je u pitanju rimsko vojno utvrđenje, Kastrum. Međutim, 1953.godine, jugoslovenski arheolozi su pokrenuli istraživanja i nakon samo mesec dana iskopavanja otkrili mozaike koji su ukazivali da ovo nije vojno utvrđenje, već nešto mnogo značajnije. Tek 1984.godine, arheolog dr. Dragoslav Srejović, otkrio je da je u pitanju carska palata, pronašavši fragment arhivolte na kojem se nalazio natpis „FELIKS ROMULIANA“.

Carska palata prostirala se na 6,5 hektara i imala je oko 20 utvrđenih kula. Unutar kompleksa nalazili su se raskošna palata, dva paganska hrama, tri hrišćanske crkve i druge građevine. Podni mozaici spadaju u najbolja građevinska ostvarenja kasnoantičkog doba na tlu Evrope. Od 2007. godine Feliks Romulijana je na UNESCO-voj Listi svetske kulturne baštine. Kao neverovatan svedok davnih vremena, ovaj arheološki lokalitet danas je izuzetno privlačan brojnim turistima. Još jedna građevina od izuzetnog istorijskog značaja i spomenik orijentalne kulture, Radul-begov konak, nalazi se u ulici Ljube Nešića u Zaječaru.

Tačni podaci ko je sagradio i bio vlasnik konaka ne postoje, ali se pretpostavlja da je po oslobođenju Timočke krajine od Turaka, 1833.godine, konak dobio novog vlasnika Radul-bega. Naime, nakon što su, po sultanovom naređenju, Turci morali da napuste novooslobođene nahije, a svoja nepokretna dobra da ustupe srpskoj upravi ili prodaju hrišćanima, čardak od nepoznatog turčina otkupio je bogati Radul Gligorijević, kasnije nazvan Radul-beg. Radul-begov konak sastoji se od prizemlja i sprata. Zahvaljujući rekonstrukciji objekta došlo se do saznanja da su prizemne prostorije konaka korišćene kao zanatske radnje, dok je spratni deo bio atraktivan i folkloristički interesantan. Danas je na spratu konaka moguće videti pravu prezentaciju materijalne i duhovne kulture grada iz XIX i XX veka, zahvaljujući stalnoj postavci „Stari Zaječar“, dok je u prizemlju galerijski prostor u kome se, pored likovnih izložbi odvijaju i drugi raznovrsni programi.

Prostor Radul-begovog konaka je i omiljeno mesto okupljanja mladih. U samom centru grada, kao još jedan svedok prošlih vremena, nalazi se Turska vodenica. Imala je četiri mlinska kamena, a izgrađena je od kamena i hrastovine. Nakon oslobođenja od Turaka, vodenica postaje vlasništvo izvesnog Koste iz Niša. Sve do završetka Drugog svetskog rata vodenica je prelazila iz ruke u ruku i često menjala svoje vlasnike. Međutim, nakon Drugog svetskog rata konfiskovana je i ustupljena državnom mlinarskom preduzeću.

Deo narodnog muzeja, postala je 1954.godine. Nakon preuređenja u njoj je otvoren etno restoran „Vodenica“, u kome se može uživati u specijalitetima karakterističnim za Timočku krajinu. Izuzetan ambijent, pun topline i duha Balkana, idealno je mesto za odmor i uživanje. Zaječar je i rodno mesto srpskog političara, diplomate i narodnog tribuna i jednog od najpoznatijih evropskih političara svog vremena, Nikole Pašića.

6aSa ciljem da organizuje, pomaže i podstiče istraživački rad vezan za život i rad ovog političara, 1992.godine osnovana je Zadužbina „Nikola Pašić“. O izuzetnom radu Zadužbine, svedoči spomenik koji je podigla Nikoli Pašiću, snimljeni dokumentarni film, kao i organizovani međunarodni naučni skupovi. Takođe, otkupila je vredna dokumenta vezana za njegovo bavljenje politikom, a 1996.godine je otvorila Memorijal koji nosi njegovo ime i u kome se nalazi stalna izložbena postavka i galerijski prostor. U okviru rada Memorijala održavaju se predavanja sa temama iz nacionalne i balkanske istorije, predstavljaju se knjige, koje se odnose na nacionalnu i balkansku istoriju, održavaju se okrugli stolovi, tribine, književne i poetske večeri, koncerti, izložbe i druge aktivnosti u kulturi. Zadužbina je izdala i mnoge knjige posvećene životu i radu Nikole Pašića.

Ovo izuzetno istorijsko i kulturno nasleđe samo je deo velikog bogatstva koje ovaj grad vanvremenske lepote  i njegova okolina poseduju.

Ostavite svoje mišljenje