O Zrenjaninu i njegovim mostovima

0

Najveći grad Banata i treći po veličini grad Vojvodine, krasi na autentičan način ovu plodnu ravnicu. Zrenjanin, grad sa duhom starih vremena, grad mostova, mladih, sporta, kulture, zanimljive arhitekture i više od dvadeset nacija, ime je dobio po narodnom heroju Žarku Zrenjaninu Uči.

Građevinski različiti stilovi, svedoče o istoriji dugoj sedam vekova. Na području današnjeg grada, na begejskim meandrima začet je život još u praistorijskim vremenima. Prvi put se grad pominje pod nazivom Bečkerek, 1326 godine i to ime je nosio šest vekova. Već sredinom osamnaestog veka, od malog seoceta, zahvaljujući razvoju zanatstva i trgovine, ovo prelepo mesto postaje grad. Osnivaju se razne ustanove, štampaju novine na više jezika, razvija se školstvo, kultura i umetnost. Ovo je mesto na kome su se vekovima ukrštali putevi mnogih naroda. Puno je onih koji su ovde ostajali, pa se ne čudite ako šetajući ulicama Zrenjanina, čujete razgovore na mnogo različitih jezika. Staro gradsko jezgro čine atraktivne građevine, građene u devetnaestom i početkom dvadesetog veka.

Arhitektonsko delo Josipa Fišera, iz 1820.godine i zaštitni znak Zrenjanina je Gradska kuća u kojoj je danas sedište gradske uprave. Iznad glavnog stepeništa zgrade u neobaroknom stilu, nalaze se najlepši i najveći vitraži, koji simbolično predstavljaju Mudrost, Pravdu i Moć. A u holu zgrade, nalazi se „Pantelićev sat“ iz 1902.godine, čiji jedinstveni mehanizam istovremeno pokreće četiri udaljena brojčanika. Zatvoreni prostor, unutar Gradske kuće, zelena oaza, poznata je kao Gradska bašta, čiji centralni deo zauzima stablo tise staro više od sto godina. Krase je prelepi travnjaci, površine pod cvećem, fontane, ali i tri umetničke skulpture – „Dečak i lane“, „Mala skica za konja“ i „Kompozicija“. U okviru Bašte, tačnije u ugostiteljskom objektu koji se ovde nalazi, održavaju se brojni kulturno-umetnički programi. Zaštićeni spomenik kulture predstavlja glavna ulica, koja nosi ime Kralja Aleksandra I Karađorđevića i danas je najznačajniji stambeno-trgovački i poslovni deo grada. U ovoj ulici nalaze se kuće koje imaju burnu i bogatu prošlost. Tu su živeli ljudi koji su imali veliki uticaj na razvoj grada, pa se tako ovde nalazi kuća vlasnika fabrike nameštaja Miše Bancea, koja je bila prva robna kuća, poznatija kao Banceova kuća. Pored nje, tu je i Palata pravosuđa, kao i kuća kamenoresca Tunera Teodosija, koja je poznata kao „Šeherezada“ zbog neobičnog stila. Najstarija pozorišna zgrada u Srbiji, sagrađena 1836.godine, nalazi se, upravo, u Zrenjaninu, pa je njegova pozorišna tradicija izuzetno duga. Pored Narodnog pozorišta „Toša Jovanović“, Zrenjanin poseduje i Narodni muzej, kao i Istorijski arhiv. Reka Begej protiče kroz Zrenjanin u dužini od dvanaest kilometara, a na njoj postoji čak deset mostova.

Grad mostova…

Najstariji most u Zrenjaninu, podignut na mestu starog drvenog mosta, je „Mali most“, koji na ovom mestu postoji od 1904.godine. On spaja strogi centar Zrenjanina sa četvrti „Mala Amerika“. Već više od jednog veka ovaj most pruža mogućnost ljudima da razvijaju svoj grad na obe obale reke Begej. Osamdesetih godina dvadesetog veka, regulacijom Begeja, ispod mosta je prestala da teče reka, ali je zato stvoreno jezero. Međutim, njegov značaj je i dalje ostao veliki, pa je do današnjih dana ovaj most jedan od simbola Zrenjanina.

Zajedno sa ovim mostom, 1904.godine, podignut je i Veliki gvozdeni most, poznat kao „Ajfelova ćuprija“, koji je 1969 godine demontiran, a na njegovom mestu je 1971.godine podignut Veliki pešački most. Danas je ovaj most sastavni deo pešačke zone između glavne ulice i dva gradska trga. Inače, most je kao Bečkerečka ćuprija, opevan i u pesmi „Četir’ konja debela“.

U Zrenjaninu postoji i most jedinstven u svetu – „Most na suvom“. Ispod ovog mosta nema ni reke ni jezera. Nekada je tu bio rukavac Begeja, koji je čovečjim delovanjem, 1985.godine zatrpan. Ovaj most izgrađen je 1962.godine kao viseći most sa dva noseća betonska stuba i nosećim kablom koji se sastoji od 102 čelične žice, pa ne čudi što je tada važio za arhitektonsko čudo. Danas, ovaj most ponosno stoji i predstavlja izuzetnu atrakciju u gradu.

1992.godine pušten je u saobraćaj i najmlađi gradski most – Magistralni most u Principovoj ulici. Na taj način formiran je novi saobraćajni pravac kroz grad. Most povezuje delove grada „Šumica“ i „Dolja“.

Najveći gradski most izgrađen je 1965.godine. Širok je 18 metara i ima četiri saobraćajne trake. Reč je o Magistralnom mostu kod SUP-a, koji je deo magistralnog puta Beograd – Kikinda.

Most u Zmaj Jovinoj ulici, poznat i kao „Žuti most“ sagrađen je 1969. godine. Nakon što je regulisan tok Begeja kroz sam grad i prokopan kanal, podignut je most, koji je spojio dve obale kanala.

Prilikom uspostavljanja pruge Zrenjanin – Vršac, 1937.godine podignut je Gvozdeni železnički most na mestu starog železničkog mosta iz 1889.godine. Danas ga osim železnice, koriste i pešaci.

Betonski most na kraju Vardarske ulice, koji je značajan za putnički, teretni, gradski i pešački saobraćaj, je Mužljanski most, sagrađen 1957.godine. Na mestu današnjeg mosta nekada se nalazila drvena skela, koja je spajala Zrenjanin i prigradsko naselje Mužlja.

Krajem devetnaestog veka, drveni pontonski most, „Daunova ćuprija“, spajao je ulicu Toše Jovanovica i naselje „Berbersko“ na desnoj obali Begeja. 1927.godine na mestu ovog mosta podignut je gvozdeni pešački most, koji je bio u vlasništvu Đurice Berberskog do Drugog svetskog rata. 1970. godine, most je demontiran, a nekoliko metara uzvodno podignut je današnji pešački, lučni, betonski most kod naselja „Berbersko“.

Još jedan lučni pešački most spaja naselje „Mala Amerika“ sa industrijskom zonom. Most je podignut 1963.godine, a od 1985. spaja obale veštačkog jezera.

Večita želja ljudi da se obale reke spoje i da se grad razvija u svim pravcima, stvorila je ove brojne mostove, koji danas krase Zrenjanin, a pored svoje osnovne namene, predstavljaju i njegove turističke atrakcije.

 Prepoznatljiv stil vojvođanskih gradova, veliki broj verskih objekata građenih u različitim periodima, kulturno-istorijski spomenici, naširoko čuvene lutkarske predstave… Sve ovo je samo delić onoga što ovaj prelepi grad nudi.

Ostavite svoje mišljenje